Vee voor vlees

Wageningen UR, de provincie Noord-Brabant en het ministerie van EL&I zoeken naar oplossingen voor de problemen rond megastallen en de intensieve veehouderij.  De ‘maatschappelijke dialoog’ van staatsecretaris Henk Bleker is inmiddels van start gegaan. Bleker: ,,De discussie ga ik aan op basis van de feiten.” In Meat&Co. de stand van zaken.

De provincie Groningen was in 2008 de eerste provincie waar Provinciale Staten een stop zette op de bouw van nieuwe megastallen, omdat ze het landschap zouden ‘verrommelen’. In 2009 haalde het ‘Burgerinitiatief Megastallen Néé’ in Noord-Brabant ruim 33.000 handtekeningen op, voldoende om het onderwerp op de agenda van Provinciale Staten aldaar te krijgen. In maart 2010 hebben de Provinciale Staten van Noord-Brabant besloten tot een stop van de bouw van megastallen.

OPINIE
Wij hebben op een bijeenkomst vorig jaar een gedeputeerde van de provincie Noord-Brabant horen vertellen dat uit onderzoek was gebleken dat de ondertekenaars van het burgerinitiatief bestaan uit drie verschillende groepen, van elk ongeveer éénderde:  één groep die geen vleesproductie in Nederland wil, een andere groep die geen stal ‘in de achtertuin’ wil en tenslotte een groep die, mede naar aanleiding van de Q-koorts, bezorgd is over de gezondheidsrisico’s. De houding van de laatste groep is: overheid maak duidelijk hoe het zit en doe wat.
In februari jl., ruim vóór de verkiezingen van de Provinciale Staten, maakte Milieudefensie de resultaten bekend van een onderzoek naar de meningen over de bouw van megastallen. De opiniepeiling werd door TNS-NIPO uitgevoerd onder bijna 1100 Nederlanders. Een meerderheid van 56% wilde geen megastallen. Slechts 11% staat achter de bouw van megastallen. Voor de tegenstanders wegen de zorgen over het dierenwelzijn (38 %) het zwaarst, gevolgd door de gevaren voor de volksgezondheid door mogelijke uitbraken van dierziekten (27%) en de nadelige invloed op natuur en milieu (10%). Milieudefensie spreekt overigens van ‘veefabrieken’.

MEGALOCATIE
We vragen ons overigens af of er in het algemeen ook niet iets aan de hand is met het fenomeen ‘schaalgrootte’. De schaal waarop iets gebeurt kan zo groot zijn dat burgers het vertrouwen verliezen. Dat speelt bijvoorbeeld in het onderwijs, bij banken en bij zorginstellingen. Wil de consument schaalvergroting in het algemeen nog wel?
Er is ook nogal wat discussie over wat een megastal nu eigenlijk is. Het instituut Alterra van Wageningen University hanteert in een rapport over megastallen uit 2007 de volgende arbitrair gekozen criteria:  meer dan respectievelijk 250 melkkoeien, 2500 vleeskalveren, 120.000 leghennen, 220.000 vleeskuikens, 7500 vleesvarkens of 1200 fokvarkens. Een andere arbitraire norm die het rapport hanteert, is de omvang van het bebouwde stuk grond: één tot anderhalve hectare.
Staatssecretaris Bleker van EL&I  liet de Tweede Kamer in een brief weten nog niet te willen kiezen voor een landelijke definitie van een megastal. Hij praat liever over ‘megalocatie’ in plaats van ‘megastal’. Bleker: „In de maatschappelijke dialoog wil ik ingaan op wat door burgers en boeren wordt gezien als een ‘megalocatie’. Ik kies daarom op dit moment geen landelijke definitie. Daarmee zou ik geen recht doen aan de regionale verschillen en de nog te voeren dialoog.”

COMMISSIE VAN DOORN
Op voorstel van de SER Brabant, stelde het provinciebestuur (GS) van Brabant eind vorig jaar de zogeheten Commissie Van Doorn in. De commissie buigt zich over de vraag hoe de Brabantse veehouderij zich duurzaam kan ontwikkelen, ook in relatie tot volksgezondheid en dierenwelzijn. De commissie is gevraagd daarvoor een concreet ontwikkelingsperspectief te schetsen. Daan van Doorn, voormalig topman van VION, is als voorzitter gevraagd vanwege zijn kennis van voedselvraagstukken. Hij heeft zich eerder met de bekritiseerde mosselsector beziggehouden.
Leden van de commissie zijn Ab Klink (gewezen CDA-minister van Volksgezondheid en betrokken bij het Q-koortsdrama), Pieter Winsemius (voormalig VVD-milieuminister en tevens duurzaamheidsdenker) en Felix Rottenberg (oud-PvdA minister en gevraagd vanwege zijn deskundigheid in voedselvraagstukken). De overige commissieleden zijn Marijke Vos (ex-wethouder van Groen-Links en voorzitter consumentenplatform van voormalig ministerie LNV), Jeroen Naaijkens (voormalig bestuursvoorzitter HAS Den Bosch en oud-voorzitter Brabantse Milieufederatie), Rogier Arntz (ZLTO, deskundige in nieuwe marktconcepten voor onder meer streekproducten), Ad Hectors (lid hoofddirectie Cooperatie Agrifirm, v/h directeur CHV) en Martin Scholten (dierwetenschapper aan Universiteit Wageningen). Vóór het zomerreces moet de commissie Van Doorn advies uitbrengen aan GS in de vorm van een uitvoeringsgerichte agenda.

PLATFORM
De in de media genoemde dierwetenschapper Martin Scholten is algemeen directeur van de Animal Sciences Group van Wageningen UR. Hij is ook de trekker van het ‘Platform Zorgvuldige Veehouderij’ van Wageningen UR, die de essaybundel over dit onderwerp het licht liet zien, waarover wij in het vorige nummer van Meat&Co schreven.
Een bijzondere bijdrage aan de essaybundel, die toen niet aan de orde is geweest, is die van professor Bart Gremmen van het Centrum voor Methodische Ethiek en Technologie Assessment. In zijn bijdrage, geschreven in samenwerking met Martin Scholten, gaat Gremmen op zoek naar de normatieve uitgangspunten van de intensieve veehouderij. Een veehouderij die enerzijds de verzekering geeft voor een zorgzame omgang met dieren en anderzijds garant staat voor het nauwkeurig en precies nalaven van professionele waarden van zorgvuldigheid. Gremmen vertaalt daarvoor in zijn artikel algemene criteria van zorgvuldig handelen naar de intensieve veehouderij.
Het platform, waarvan ook Gremmen lid is, gaat ook na het verschijnen van de essaybundel door met de ideeënvorming over de problematiek van de intensieve veehouderij. Vertegenwoordigers van het platform hebben overleg met het ministerie van EL&I. Daarnaast voert Wageningen UR momenteel in opdracht van het ministerie onderzoek uit naar de onderliggende redenen van de houding van de maatschappij tegenover de intensieve veehouderij en megastallen. Men vergelijkt hiervoor drie gebieden waar wel c.q. geen of veel minder acceptatie is. Onderzoeker Martien Bokma van de Animal Sciences Group is projectleider en het project moet eind juni klaar zijn.

MAATSCHAPPELIJKE DIALOOG
Op initiatief van de PvdD en de PvdA, nam de Tweede Kamer in maart jl. een motie aan dat er voorlopig geen nieuwe megastallen mogen worden gebouwd. Dit in afwachting van de uitkomst van het breed maatschappelijk debat. Staatssecretaris Bleker heeft oud-CvK Hans Alders gevraagd, het maatschappelijke debat over de megastallen te leiden.
De maatschappelijke ‘dialoog’, zoals Bleker het noemt, zal in elk geval gaan over schaalgrootte, volksgezondheid, dierenwelzijn, diergezondheid en ruimtelijke ordening. In de eerste fase van de maatschappelijke dialoog zijn er persoonlijke verdiepingsgesprekken met burgers en ondernemers en een representatief publieksonderzoek. Daarnaast vinden gesprekken plaats met bestuurders en maatschappelijke organisaties. Doel is ook te achterhalen welke onderwerpen en dilemma’s verder aan de orde moeten komen. De verdiepingsgesprekken met burgers en ondernemers en het publieksonderzoek zijn uitbesteed aan bureau Veldkamp in Amsterdam.

BELEID
Staatssecretaris Bleker: „Ik wil de verschillende argumenten en achterliggende waarden achter de grootschalige (intensieve) veehouderij achterhalen. De discussie ga ik aan op basis van de feiten”. Binnenkort zal Bleker aan de Tweede kamer rapporteren over de uitkomsten en vervolgstappen van dit onderzoek. Een internetdialoog wordt momenteel voorbereid. Bij de internetdialoog krijgt eenieder die wil meepraten over ‘megalocaties’ de gelegenheid om dat te doen. Het is te hopen dat er dan ook voldoende deelnemers zijn, die kennis hebben van de feitelijke situatie in de veehouderij en de vleesketen, want alleen op die manier is een dialoog mogelijk en zinvol.
Na de zomervakantie moet er een rapport op tafel liggen. Volgens de planning zal Bleker in oktober een besluit nemen. De uitkomst van het debat moet zorgen voor rijksbeleid over de intensieve veehouderij en megastallen. Dat kan ertoe leiden dat de nieuwe regels van de provincies, waardoor vele bedrijven op slot zijn gezet, weer van tafel gaan. Dat is niet zeker, want de gemeenten en provincies beslissen tenslotte uiteindelijk over de bouw van megastallen.