Strogoff en Enkco geven goede voorbeeld

Koel- en vriesinstallaties zijn de grootste energievreters in de vlees- en visindustrie. Door zuiniger te koelen en vriezen, valt er zeker nog 30 tot 40 procent te besparen. Vleesverwerkers Strogoff FreshFood en Enkco lieten op advies van Agentschap NL een expert onderzoeken hoe zij hun energieverbruik kunnen verminderen. Met verrassende resultaten.

De vleesverwerkende industrie heeft met de overheid meerjarenafspraken (MJA) gemaakt om de energie-efficiency jaarlijks met 2 procent te verbeteren. Een energiezuinige koel- en vriesinstallatie kan daaraan een belangrijke bijdrage leveren.
„Het is belangrijk dat bedrijven zich daarvan bewust zijn,” aldus Rob de Klerck, adviseur van Agentschap NL Energie & Klimaat, het onderdeel van het ministerie van EL&I dat bedrijven bijstaat bij de uitvoering van besparende maatregelen. „Er is tegenwoordig veel meer besparing mogelijk dan velen denken. Mede doordat de moderne meet- en regelcomponenten en besturingsapparatuur gebruiksvriendelijker en betaalbaarder zijn geworden.”

Grotere ingreep
Twee vleesverwerkende MJA-bedrijven die zich lieten adviseren over onder meer energiezuinige koel- en vriesinstallaties zijn Strogoff FreshFood en Enkco. Beide ondernemingen hadden verbouwingsplannen; een mooi moment om aan een nieuwe installatie te denken. In hun energie-efficiëntieplannen in het kader van de meerjarenafspraken hadden ze al energiezuinige maatregelen opgenomen voor nieuwe productielijnen en restwarmtebenutting. Inmiddels hebben ze laten onderzoeken of deze maatregelen ook haalbaar zijn en of er wellicht extra besparingsmogelijkheden zijn. Agentschap NL gaf externe adviseurs opdracht om de kansen in kaart te brengen.
Strogoff FreshFood levert aan horeca en instellingen vlees, vis, wild en gevogelte uit de hele wereld. Het bijna honderd jaar ‘jonge’ bedrijf uit Schagen heeft ongeveer 90 medewerkers in dienst.
„We hebben al eerder wat kleine ingrepen gedaan,” zegt Eric Snaas, hoofd Financiële Zaken, Personeelszaken en Facility van Strogoff. „Zo hebben we regelaars aangebracht bij de condensatoren. Als er een ventilator moest bijspringen, gebeurde dat meteen op volle toeren en dat leidde tot veel storingen. Dankzij de regelaars verloopt dit voortaan geleidelijk, wat storingen voorkomt en energie bespaart. Nu staan we voor een grotere ingreep: hoe kunnen we warmte terugwinnen bij onze koelinstallatie? Deze installatie is in 1998 geplaatst, toen energie nog goedkoop was. Wel is toen al het besluit genomen om gebruik te maken van ammoniak als koelmiddel. Daarbij hebben we de toenmalige besparingsmogelijkheden zo goed mogelijk benut.”

Benutten restwarmte
Tijden veranderen echter: de energieprijzen zijn fors gestegen en besparingsmogelijkheden zijn voordeliger geworden. Daarin investeren is nu zeer rendabel geworden. Via Agentschap NL is Strogoff in contact gekomen met energieadviesbureau Milicon Milieuconsultancy, dat samen met het bedrijf en de leverancier van de koelinstallatie heeft gekeken naar alle energiestromen. Die zijn schematisch uitgetekend en doorgesproken.
De analyse wees uit dat Strogoff door de restwarmtebenutting van de centrale koelinstallatie te optimaliseren naar verwachting 1864 GJ energie per jaar kan besparen. Dat is circa 14 procent van het totale energieverbruik. Strogoff investeert daarvoor in de uitbreiding van een buffervat en extra leidingen en temperatuurkoppelingen. Deze investering kan Strogoff binnen 4 of 5 jaar terugverdienen, maar door stijging van de energieprijzen zijn deze maatregelen wellicht al op kortere termijn rendabel. De energiebesparing zal zelfs nog hoger uitvallen omdat Strogoff de huidige portokabin (een energievreter) gaat afstoten.
„Voor deze aanpassingen is het nu een goed moment, omdat we ons pand uitbreiden met een extra deel voor visverwerking,” aldus Snaas. „De hele koeltechniek wordt daarop aangepast en dat is op zichzelf al een forse operatie, omdat er een extra compressor zal worden geplaatst.” Komend voorjaar zullen deze plannen zijn gerealiseerd.

Zo efficiënt mogelijk
Enkco in Holten heeft al verschillende energiebezuinigingsadviezen in de praktijk gebracht. Dit bedrijf verwerkt en verpakt koelverse en diepgevroren vlees- en vleesvervangende producten, van schnitzels en hamburgers tot omeletten en kaassoufflés. In vijftig jaar is Enkco uitgegroeid tot een onderneming met ongeveer 300 medewerkers en twee vestigingen in Holten.
„Bij de tweede, recente vestiging hadden we tot voor kort nog geen productielijn. Die wilden we daar wel opzetten,” vertelt locatiemanager Luc van Zanten. De vraag van Enkco daarbij was: hoe kan hierbij een zo efficiënt mogelijk systeem voor warmte- en koude-opwekking worden geïnstalleerd?
Wat bleek? Met nieuwe, energiezuinige installaties voor thermische olie, koeling en bakken was een besparing van bijna 100.000 m3 aardgas en 175.000 kilowattuur te realiseren, met een terugverdientijd van 2,2 jaar. Daarvoor zou Enkco twee nieuwe machines moeten aanschaffen: een thermische olieketel en een heteluchttunnel. Besparingen zouden ook te realiseren zijn door warmte te onttrekken aan bestaande machines via rookgaskoelers, een gesloten systeem voor koelwater te installeren en de vriezer anders af te stellen.
Inmiddels heeft Enkco verschillende voorgestelde aanpassingen doorgevoerd. Van Zanten: „We hebben nu een installatie met CO2 als koelmiddel. Daarbij hebben we onze vriezer zo laten construeren dat we met een lagere temperatuur producten kunnen invriezen. Normaal staat een vriezer op -38°C om producten op -20°C te krijgen. Wij hebben de onze op -32°C staan. Daarmee lukt het ook. Daarnaast hebben we de koeling van ons ammoniaksysteem aangepakt. De waterkoeling van de condensors is vervangen door luchtkoeling. Voor de watergekoelde condensors zijn chemicaliën noodzakelijk en wordt relatief veel water gebruikt. Een luchtcondensator op het dak is wel duurder, maar de gebruikte buitenlucht kost je verder niets.”

Mogelijkheden kennen
Zowel Strogoff als Enkco is blij met de ondersteuning van een externe adviseur. „Koeltechniek is erg complex”, aldus Eric Snaas van Strogoff. „Een bedrijf van onze omvang heeft daarvoor niet de juiste mensen in huis. Daarom kun je de analyse van de energiebesparingen beter uitbesteden aan een andere partij. Die heeft er verstand van en kent de markt en alle mogelijkheden.”
Leveranciers kijken vaak niet uit zichzelf naar het energieverbruik van installaties. Daar moet je als klant specifiek naar vragen. Luc van Zanten is blij dat hij daarop is gewezen: „Wij hadden zonder advies een nieuwe installatie gehad die geen extra besparing had opgeleverd. Schakel dus een deskundig adviseur in. Dat geld en de voorbereidingstijd verdien je later dubbel en dwars terug.”

Rob de Klerck, adviseur van Agentschap NL Energie & Klimaat:
„Je goed bewust zijn van de werkwijze en de conditie van de koel- of vriesinstallatie is belangrijk voor de continuïteit van de bedrijfsvoering. Het is namelijk sinds 1 januari 2010 niet meer toegestaan om bestaande koel- en vriesinstallaties die zijn gevuld met R22 (Freon), bij te vullen met nieuwe R22-koudemiddelen (hcfk’s). Een installatie gaat meestal twintig jaar mee, dus bij veel bedrijven is er nu nog R22 aanwezig. Stel dat er nu een heftruck tegen een leiding aanrijdt en er een lek ontstaat. Dan ligt de productie voor langere tijd stil, omdat bijvullen met R22 niet meer is toegestaan. Het is beter om daarop te anticiperen en een plan te maken om op korte termijn te investeren in een efficiëntere en milieuvriendelijkere nieuwe installatie met een natuurlijk koelmiddel als CO2 of ammoniak.”

Eric Snaas, hoofd Financiële Zaken, Personeelszaken en Facility van Strogoff te Schagen:
„Elk jaar weer bekijken we conform de afspraak met de overheid hoe we ons energieverbruik kunnen verminderen. Afgelopen jaar hebben we door Milicon Milieuconsultancy een onderzoek laten doen naar de verdere optimalisatie van warmteterugwinning bij onze koelinstallatie. Die installatie is bij ons verantwoordelijk voor ruim 80 procent van het energieverbruik.”

Locatiemanager Luc van Zanten van Enkco:
„Agentschap NL bracht ons in contact met KWA bedrijfsadviseurs, die op een prettige, niet opdringerige manier duidelijk hebben gemaakt wat de mogelijkheden zijn om een zo efficiënt mogelijk systeem voor warmte- en koude-opwekking te installeren in onze tweede vestiging.
De adviseur analyseerde bestaande fabrieksprocessen, zoals het stoomsysteem, warmwatersysteem en koelsysteem. Ook onderzocht deze deskundige de besparingsmogelijkheden in de nieuwe situatie. Vervolgens vroegen we met hulp van de adviseur offertes aan voor nieuwe installaties, waarbij het energieverbruik een aandachtspunt was.”