Nieuwe verdovingsmethode slachtpluimvee

De huidige waterbadbedwelming op pluimveeslachterijen is dieronvriendelijk en biedt onvoldoende garanties voor het dierenwelzijn. De slachterijen hebben van staatsecretaris Bleker  opnieuw uitstel gekregen tot 1 september a.s. om te voldoen aan de wettelijke eisen. De huidige methode moet worden aangepast of vervangen door een alternatieve methode. Apparatuur daarvoor is in een vergevorderd stadium van ontwikkeling.

De gangbare methode voor het bedwelmen van pluimvee vóór het slachten is de dieren, na het aanhaken aan hun poten,  hangend met hun kop door een waterbad te laten gaan dat onder stroom staat. Het waterbad  is daarbij de ‘levende’ elektrode.
De huidige wetgeving schrijft voor dat bij de elektrische verdoving van vleeskuikens een sinusvormige stroom van minimaal 100mA en 50 Hz gedurende 4 seconden dient te worden toegepast. Een nadeel van elektrische verdoving met de waterbadmethode is dat er door de optredende sterke spiercontracties spierbloedingen kunnen optreden in o.a. de filets. Hierdoor wordt het product onverkoopbaar.

Dieronvriendelijk
Enkele jaren geleden hebben Bert Lambooij en collega’s van de Livestock Research Group van Wageningen UR in Lelystad een inventariserend onderzoek verricht naar de waterbadverdoving van vleeskuikens, hennen en eenden in 10 slachterijen in Nederland. Het onderzoek gebeurde in opdracht van het toenmalige ministerie van LNV.
Naast een grote variatie tussen slachterijen in voltage, weerstand, stroomsterkte en frequentie, bleek er een toegenomen gebruik van hogere frequenties te bestaan . Dit gebeurt omdat er bij hogere frequenties minder kans is op spierbloedingen. Naast de stroomkarakteristieken verschilden ook de lengte van het waterbad en de duur van de bedwelming tussen slachterijen.
Terwijl wettelijk in de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren (GWW) is vastgesteld dat elk vleeskuiken moet worden blootgesteld aan een minimumstroomsterkte van 100 milliampère (mA), werden ook sterktes van 20 mA gemeten. De tijd dat de dieren met hun kop in het water hingen, varieerde van 4 tot 16 seconden.
De conclusie van dit onderzoek was dat de waterbadbedwelming onvoldoende diervriendelijk was, omdat er dieren onvoldoende verdoofd waren. Hierdoor is hun welzijn met deze methode niet gegarandeerd.

Spierbloedingen
Vervolgens zijn door Lambooij en collega’s onder laboratoriumomstandigheden vleeskuikens bedwelmd met het gebruik van stroom met hogere frequenties (400 en 1000 Hz). De conclusie daarvan was dat dan de stroomsterkte dient te worden verhoogd om toch een effectieve verdoving te krijgen. Uiteindelijk is het de stroomsterkte die de verdoving veroorzaakt. Een hogere stroomsterkte wordt bereikt door een hoger voltage. Zo’n hoger voltage en stroomsterkte leiden echter weer tot meer spierbloedingen.
„Er zijn negatieve gevolgen voor de vleeskwaliteit dan wel negatieve gevolgen voor de mate van verdoving,” zegt Lambooij. Vanwege de zeer grote variatie in weerstand, is er eigenlijk een verdovingsapparaat nodig, dat elk dier individueel verdoofd met een constante stroomsterkte. Dit apparaat dient dan zodanig te zijn afgesteld, dat elke vogel gegarandeerd effectief verdoofd wordt, ongeacht de weerstand.

Alternatieven
De onderzoeksgroep is op zoek gegaan naar nieuwe  technieken van verdoving als alternatief voor de waterbadverdoving. Eén van die technieken was het verdoven in een snel draaiend elektromagnetisch veld. Hierbij wordt de kop tussen twee snel draaiende magneten geplaatst. De hersenen draaien tegengesteld rond en de kippen raakten bewusteloos. Deze ‘elektromagnetische stimulatie’ wordt ook wel bij depressieve mensen toegepast, alleen draaien de magneten dan minder snel rond.
„Verdoven kan op deze wijze; we hebben het proof of principle geleverd. Ze vertonen geen excitatie en spierkrampen zoals bij de gangbare bedwelming met een waterbad,” aldus Lambooij. De techniek heeft volgens hem de potentie om verder te worden ontwikkeld tot een alternatieve verdovingsmethode.
Ook is onderzoek gedaan naar een andere plaatsing van de elektroden, zonder gebruik van een waterbad. Aanvankelijk werd gewerkt aan de ontwikkeling van een zg. kop-cloacaverdover. Hierbij raakt de ene elektrode de kop en de andere de cloaca. Door een constructiebedrijf is een prototype gebouwd. Deze wijze van verdoving is echter nog niet uitontwikkeld en op dit moment niet geschikt voor toetsing in de praktijk. De verdere ontwikkeling is bovendien stopgezet, omdat zich een ander alternatief aandiende dat meer perspectief leek te bieden.

Praktijkproeven
Een tweede constructiebedrijf heeft, in samenwerking met de onderzoeksgroep, een zogenaamde ‘kop-kopverdover’ ontwikkelt. Bij deze verdover wordt de kop van het dier tussen twee elektroden geplaatst, waarna er stroom met een constante stroomsterkte doorgaat . Een prototype wordt momenteel uitgebreid getest in verschillende pluimveeslachterijen. De ontwikkeling van het apparaat vereiste veel kennis en denkwerk.
Projectleider Bert Lambooij: „Het was bijvoorbeeld niet eenvoudig om de dieren op de juiste wijze in de verdover te positioneren. Kippen hebben namelijk de neiging om hun kop in te trekken en met hun vleugels te klapperen en dat maakte het plaatsen van de elektroden lastig. Daar komt nog eens bij, dat het apparaat 13.000 kippen per uur moet kunnen verdoven. Uiteindelijk is het gelukt door het lichaam van de kip te ondersteunen. Het apparaat werkt nu voor 99% goed. Er moet nog een aantal kleine technische verbeteringen worden doorgevoerd, maar die vergen veel tijd. De verwachting is dat de verdovingsapparatuur eind maart klaar is om geplaatst en gebruikt te gaan worden op praktijkbedrijven.

Uitstel invoering
Per 1 januari 2013 treedt nieuwe regelgeving (Verordening 1099/2009) van de EU met betrekking tot de verdoving van pluimvee in werking. De waterbadverdoving blijft toegestaan, maar afhankelijk van de frequentie dient de stroomsterkte verhoogd te worden. Bij frequenties van minder dan 200 Hz blijft de vereiste stroomsterkte minimaal 100mA. Bij hogere frequenties, gebruikt ter beperking van de optredende spierbloedingen, dient de stroomsterkte hoger te zijn. Bij 200-400 Hz minimaal 150mA en bij 401-1500 Hz minimaal 200mA. Als deze stroomsterkten toegepast en gehandhaafd worden bij de waterbadmethode worden zeer veel filets waardeloos.
De pluimveeslachterijen is door staatssecretaris Henk Bleker van EL & I de verplichting opgelegd om, met ingang van 1 januari 2012, bij waterbadverdoving de wettelijke norm (minimaal 100 mA) of een alternatieve effectieve verdovingsmethode toe te passen. Nadat eerder ook al uitstel was verleend, heeft de staatssecretaris eind vorig jaar opnieuw uitstel verleend tot 1 september a.s. Dit in verband met tegenvallers bij  de ontwikkeling van de nieuwe apparatuur. Een andere reden dat Bleker uitstel geeft, is dat hij vreest dat de slacht zich anders verplaatst naar het buitenland, waar de waterbadmethode met de tot dusver gebruikelijke stroomkarakteristieken wel gebruikt zal worden. „Dat kan naast economische schade ook nadelig zijn voor het welzijn van de vleeskuikens door een toename van de transporttijd,” aldus Bleker in een brief aan de Kamer.