Copray

Positieve ervaringen Denemarken met minder nitriet

De Europese Commissie staat Denemarken opnieuw toe lagere maxima voor nitrietadditieven in vleesproducten te hanteren. De EU gaat die strengere normen mogelijk in de toekomst ook opleggen in de hele EU.

EU-lidstaten kunnen toestemming aanvragen om in hun eigen land maatregelen op te leggen die verder gaan dan de Europese wetgeving. Bijvoorbeeld als de voedselveiligheid daarbij is gediend. Zo hanteren Zweden, Finland en Denemarken stringente normen voor Salmonella in kippenvlees. De Europese Commissie toetst zo’n norm en biedt belanghebbenden de gelegenheid hun bezwaren kenbaar te maken. Zo’n maatregel mag natuurlijk niet bedoeld zijn om de concurrentiepositie van de lidstaat te verbeteren.

Denemarken kreeg in 2015 een vergunning voor drie jaar om strengere normen op te leggen voor gebruik van de conserveermiddelen kaliumnitriet (E 249) en natriumnitriet (E 250) in vleesproducten. Het Scandinavische land wil die strikte regelgeving handhaven omdat de resultaten positief zijn en heeft daar van de Europese Commissie op 8 mei 2018 toestemming voor gekregen.

Nitrosaminen

In de EU is volgens Richtlijn 95/2/EG voor vleesproducten in het algemeen maximaal 150 mg per kilo toegestaan. Voor gesteriliseerde vleesproducten is dat 100 mg per kilo. De richtlijn beoogt een evenwicht tussen aan de ene kant het beschermende effect tegen vermenigvuldiging van Clostridium botulinum, de bacterie die botulisme veroorzaakt, en aan de andere kant het risico op de vorming van kankerverwekkende nitrosaminen door de aanwezigheid van nitrieten in de vleesproducten. In een andere richtlijn, uit 2006, is echter vastgelegd dat sommige traditioneel bereide producten een uitzondering wordt gemaakt. Voor deze gezouten vleesproducten bedraagt de maximale toegevoegde hoeveelheid daardoor zelfs tot 180 mg per kilo.

Denemarken weert echter traditionele producten die niet aan de landelijke norm voldoen. Bovendien  heeft de Deense overheid voor sommige vleesproducten de maximumconcentratie net als de EU vastgesteld op 100 of 150 mg per kilo, maar voor andere op 60 of zelfs 0 mg toegevoegde nitraten per kilo. Denemarken baseert zich daarbij op het advies van de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA. Die stelde namelijk vast dat het al mogelijk is veilige vleesproducten te produceren met 50 mg per kilo aan toegevoegde nitrieten. Denemarken legt de nadruk dus op het voorkómen van de vorming van nitrosaminen. De ervaringen in de afgelopen jaren wijzen er ook op dat minder nitrieten niet leiden tot meer botulisme. Het laatste geval van door vlees veroorzaakte botulisme dateert van vóór 1980.

Blootstelling

Maar de EU komt ook in beweging. In 2014 rondde de Europese Commissie een dossieronderzoek af. Op enkele uitzonderingen na bleek de hoeveelheid nitrieten die wordt toegevoegd aan niet-gesteriliseerde producten lager dan de maximaal toegestane concentratie, maar wél hoger dan de Deense norm. Vervolgonderzoek op basis van literatuuronderzoek, een enquête en een workshop van deskundigen wees uit dat herziening van de norm mogelijk is. EFSA bracht bovendien in juni vorig jaar advies uit over kaliumnitriet en natriumnitriet als additieven. De organisatie stelde vast dat de aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) van 0,07 nitriet-ion per kilo lichaamsgewicht amper wordt overschreden. Als echter niet alleen wordt gekeken naar additieven, maar ook naar de blootstelling via natuurlijke aanwezigheid in voeding en verontreiniging ligt dat anders. Dan wordt de ADI bij zuigelingen, peuters en kinderen bij de gemiddelde blootstelling overschreden en bij alle leeftijdsgroepen bij de maximale blootstelling. Minder nitrieten zijn dus wenselijk.

Op basis van al die onderzoeken in combinatie met de door Denemarken verstrekte gegevens komt er mogelijk een aanpassing van de norm, of zoals de Europese Commissie het verwoordt: “… kan de Commissie een mogelijke herziening van de maximum-gehalten voor nitrieten verder overwegen.” Het zal dus nog wel even duren voordat Brussel het Deense voorbeeld volgt.

 

 

Meldingen Clostridium botulinum

Sinds 2015 zijn er in het Europese waarschuwingssysteem RASFF acht meldingen geweest van Clostridium botulinum, de bacterie die het levensbedreigende  botulisme veroorzaakt. In drie gevallen ging het om vleesproducten. In 2017 moest Schotse haggis worden teruggehaald bij consumenten. Het product was ook naar Nederland geëxporteerd. Een jaar eerder was er in Ierland een recall van paté. Die had een pH-waarde van 5. Door die lage zuurgraad bestond het risico dat  Clostridium botulinum zich zou ontwikkelen. In september 2015 werd de schadelijke bacterie aangetroffen in Portugese worst.
Het afgelopen jaar werd bovendien in gedroogd rundvlees uit Zweden botulinetoxine aangetroffen, een giftige stof die door Clostridium botulinum wordt geproduceerd. Het verontreinigde vlees was ook naar Nederland geëxporteerd.